Luftë, shpresë dhe forcë: Bisedë me Edmira Bašić

Sot do të ndajmë me ju një bisedë që zbulon guxim dhe vendosmëri të jashtëzakonshme përballë njërës prej sfidave më të vështira në jetë – luftës kundër kancerit të gjirit.

Bashkëbiseduesja jonë është Edmira Bašić, një grua e guximshme që na jep një pasqyrë të përvojës së saj, nga momenti kur ka zbuluar një nyjë në gji e deri te momenti kur është ballafaquar me frikën, pasigurinë dhe luftën që sjell diagnoza e kancerit. Rruga e saj nuk është e lehtë, por është e mbushur me guxim, vendosmëri dhe forcë të pakufishme.

Përmes bisedës sonë, Edmira ndan se si ballafaqimi me diagnozën i ka ndryshuar pikëpamjen për jetën, si kjo ka ndikuar në familjen e saj dhe si ka gjetur forcën për të vazhduar përpara. Gjithashtu, na zbulon disa përvoja pozitive dhe mësime që ka nxjerrë përgjatë kësaj përvoje.

Kjo intervistë është një histori force dhe shprese që tejkalon frikën dhe pasigurinë. Le të na shërbejë si përkujtues se sa e rëndësishme është të vlerësojmë shëndetin tonë, të bëjmë kontrolle të rregullta dhe të mbështesim ata që po kalojnë periudha të vështira. Shpresojmë që historia e Edmirës të shërbejë si frymëzim për të gjithë ne.

1. Kur mësuat për herë të parë për diagnozën tuaj?

Diagnozën time e mësova për herë të parë në dhjetor të vitit 2021.

1. A mund të na thoni saktësisht si tingëllon diagnoza juaj?

Diagnoza ime është kanceri i gjirit, karcinoma invazive lobulare.

1. Si e zbuluat që keni kancer të gjirit?

E preka vetë nyjën për herë të parë atë vit në korrik, por nuk e konsiderova diçka serioze. Mendova se ishte ndonjë gjëndër e inflamuar dhe e neglizhova. Herën e dytë e preka në shtator dhe ia tregova kolegjes dhe shoqes sime në punë, e cila ishte këmbëngulëse dhe më bindi të shkoja te doktori. Më sigurte se sigurisht ishte diçka e parëndësishme, por që megjithatë ishte më mirë ta shihte dikush profesionist.

Vetëm në dhjetor 2021 përfundimisht caktova termin te gjinekologia. Doktoresha gjinekologe me siguri e pa se diçka ishte serioze dhe më dërgoi më tej te radiologu për mamografi. Shtatë ditë më vonë, pas elastografisë, mamografisë dhe ekzaminimit të kryer, radiologia më tha se kam kancer të gjirit dhe që të lajmërohem urgjentisht në qendrën për gjirin në Tuzla, ku duhej të bëja biopsi.

1. Si e përballuat diagnozën në fillim dhe si ndryshoi qëndrimi juaj me kalimin e kohës?

Epo, ai shoku i parë është më i tmerrshmi. Mendoj se fillova të debatoja me doktoreshën, si mund t'i thuash dikujt në fytyrë se ka kancer bazuar vetëm në një pamje. Bëja sikur isha e mençur dhe i thosha doktoreshës se duhet së pari të bëhet biopsia, e pastaj të vërtetohet nëse dikush ka kancer apo jo. E ajo, faleminderit asaj për këtë, e gjitha e durueshme, e kujdesshme dhe empatike, e vuri dorën mbi shpatullën time dhe tha se bazuar në përvojën e saj shumëvjeçare mund të thotë me siguri se është kancer dhe atë i llojit malinj. Fillova të qaja, edhe pse ende nuk e besoja plotësisht atë që kisha dëgjuar. Jo sepse nuk i besoja doktoreshës, por sepse mendoja se diçka e tillë nuk mund të më ndodhte mua kurrë. Njerëzit vdesin edhe nga sëmundje të tjera dhe të gjithë jemi të vetëdijshëm për këtë fakt, por disi njerëzit e lidhin vdekjen me kancerin, dhe kjo ndoshta ka kontribuar në filmin e shpejtë të jetës që përjetova. Mendoja me vete, si t'ua tregoj fëmijëve, prindërve, vëllait, motrës dhe miqve të ngushtë. A do të vdes kaq e re?

Doktoreshën për një moment e dëgjoja, për një moment nuk e dëgjoja se çfarë fliste. Përmendi kemoterapitë, operacionin. Imazhe të tmerrshme vërshojnë në kokë me shpejtësinë e dritës. As tani nuk më është e qartë se si i kaloi kaq shpejt vitet e kaluara në kokë, ndërkohë që imagjinoja frikën nga operacioni dhe kemoterapia. Duhet kohë që njeriu të pajtohet me diagnozën dhe ta pranojë atë që i ka ndodhur. Vendosa të jem e fortë dhe të vazhdoj në luftën kundër sëmundjes. Me kalimin e kohës e pranova atë që më ndodhi, i thashë vetes të pranoj të gjitha opsionet e trajtimit që ofrohen dhe të mos e humbas besimin tek Zoti. Dhe besomëni, ndihmoi. Zgjohem dhe bie në gjumë me fjalinë – gjithçka ka më mirë se më mirë dhe më keq se më keq.

1. Si dukej procesi juaj i trajtimit?

Më duheshin disa ditë të mblidhesha dhe ta lajmëroja doktoreshën time, që të më dërgonte më tej. Të njëjtin muaj u bë biopsia, e cila konfirmoi diagnozën e doktoreshës radiologe. Në janar filluan përgatitjet për ndërhyrjen kirurgjikale, dhe në shkurt 2022 m'u bë mastektomia e gjirit dhe u hoqën 17 nyje limfatike, prej të cilave 15 fatkeqësisht ishin pozitive. Pas gjetjes patohistologjike pas ndërhyrjes kirurgjikale, u mblodh konsiliumi që vendosi që të marr 4 Ac dhe 12 Taxol kemoterapi, e pastaj radioterapi. Disa prej nesh grave më pas morëm pjesë në një studim klinik për një ilaç të ri hormonal. Periudha e përdorimit të kësaj terapie, të paktën për mua, parashikohet për 5 deri në 10 vjet.

Procesi i plotë i trajtimit është i mundimshëm dhe i dhimbshëm. Merren terapitë, luftosh të mbash gjakun në rregull, të hash dhe të pish përballë të përzierave që i shkaktojnë kemoterapitë, të lëvizesh rregullisht, të flesh rregullisht, dhe njëkohësisht lufton të vazhdosh jetën normale. Ndodhte që deri në mesditë isha shkëlqyeshëm, mund të hidhesha mbi male, e nga mesdita isha si një grua 95 vjeçare dhe anasjelltas. Ashtu siç terapitë kanë efekt pozitiv në sëmundje, ato njëlloj kanë edhe efekt negativ në të gjithë organizmin dhe trupin. Këto janë sfida të tmerrshme me të cilat përballet njeriu gjatë kësaj periudhe.

Pastaj psikika, ah ajo është krejtësisht një histori tjetër. Të mbetesh me mendje të shëndoshë dhe të përmbledhur, ndërsa kalon nëpër gjithçka, luftë me veten, me njerëzit pranë teje dhe rreth teje, e tmerrshme, mos u përsëritte kurrë më. Mendoj se ai që nuk e ka jetuar gjithë këtë që ne po e jetojmë me diagnozën tonë mund të ketë vetëm ndjeshmëri për ne, por asesi, absolutisht asesi nuk mund të na kuptojë. Këto furtuna emocionesh, valë, ndryshime humori, dhimbje në kocka dhe muskuj, lodhje, irritim etj. janë vetëm disa nga ndryshimet me të cilat po luftojmë edhe tani, pas operacionit, pas përfundimit të kemoterapive dhe radioterapisë.

1. Si reaguan familja dhe miqtë tuaj ndaj diagnozës suaj?

Nuk e kujtoj me kënaqësi atë natë kur burri dhe unë u kthyem nga doktoresha. Mendoj se sikur të kisha shkuar vetëm në ekzaminim, nuk do të dija të ktheheshja në shtëpi. Doktoresha e thirri burrin në ordinancë dhe i tha se kam kancer. Ai u tronditur ashtu si edhe unë. Fëmijët na prisnin në shtëpi. Ua treguam fëmijëve, pasoi heshtje mes nesh dhe të qara. Telefonatat vinin njëra pas tjetrës. Së pari prindërit, të cilët në atë kohë ishin te vëllai dhe motra në Gjermani. Dhe drejtpërdrejt e qartë u thashë çfarë më kishte thënë doktoresha. U mahnitën të gjithë në videothirrje, të cilën unë e ndërprita dhe u thashë se do të flisnim më vonë kur të mblidhesha. Më vonë thirrën shoqet, nuk besonin, pra përsëri shok. Donin të vinin menjëherë tek unë, por i refuzova sepse duhej t'i bindja fëmijët se nuk do të ishte aq e tmerrshme sa kishin lexuar diku ose parë në filma dhe se gjithçka do të shkonte rrjedhën e vet dhe do të përfundonte mirë me ndihmën e Zotit, edhe pse as unë vetë nuk e besoja atë në atë çast.

1. A mund të na tregoni për disa strategji ballafaqimi që ju kanë qenë veçanërisht të dobishme?

Strategjitë e mia të ballafaqimit, besojeni ose jo, ishin – nuk e di çfarë është dhe si është diçka derisa ta provoj. Nuk besoja se do ta pranoja ndonjëherë kancerin si diçka timen apo pjesë të vetes. Lexova shumë për këtë, si gratë e kanë pranuar, si e quajnë "atë të vogëlin e keq" dhe kanë vazhduar me jetët e tyre. Shpesh pyesja veten SI? Por pas operacionit u ndjeva disi më e lehtë, siç u hoq banori i vogël, u pajtova me veten dhe i thashë vetes tani drejt fitoreve të reja. Nuk ka dorëheqje asnjë moment.

1. Si ka ndikuar diagnoza juaj në pikëpamjen tuaj për jetën?

Fatkeqësisht, diagnoza dhe vetë sëmundja e përmbysin jetën tonë të përditshme. Dhe jo gradualisht, por menjëherë, brenda natës. I dëgjova të gjitha, lexova mjaft, por në fillim aspak e vetëdijshme se çfarë më priste. Por megjithatë e vendosur të hyj në një luftë të fortë nga e cila dua të dal fituese. As unë vetë nuk e di se nga dhe si mora aq shumë forcë, ende besoj se gjithçka është sipas caktimit të Zotit, edhe e mira, edhe e keqja.

Vetëm tre muaj në punën e re, e kjo gjithashtu kontribuoi shtesë që të ma vështirësonte pranimin e ndryshimeve të reja dhe me këtë edhe pushimin mjekësor. Më vjen keq dhe më dhemb që nuk kam shkuar te doktori më herët, e zemëruar me veten por njëkohësisht edhe e lumtur, që megjithatë shkova në ekzaminim. Nuk di si ta përshkruaj gjithë këtë, por shumë gjëra kanë ndryshuar në pikëpamjen për jetën. E marr më seriozisht, kënaqem me gjërat e vogla, përpiqem të mos nervozohem për marrëzi. Stili i mëparshëm i jetës më sillet shpesh nëpër kokë dhe përpiqem të mos jetoj njësoj. Mendoj se stresi është ai që na shkakton sëmundje, sado që përpiqemi të mos stresohemi, fatkeqësisht është i pashmangshëm në jetën tonë të përditshme. E hasim çdo ditë, në rrugë, gjatë ngasjes, në vende të ndryshme, sepse njerëzit në përgjithësi janë bërë të padurueshëm, të pakënaqur me jetët e tyre dhe këtë fatkeqësisht e shprehin ndaj të tjerëve.

1. A mund të ndani disa përvoja pozitive ose mësime që keni nxjerrë përmes kësaj përvoje?

Besojeni ose jo, ka ndodhur edhe kaq shumë e bukur gjatë procesit të trajtimit.

Nuk mendoja se do të mbaj mendndonjë gjë të bukur nga periudha e kemoterapive, por falë Zotit ka mjaft. Nuk mund t'i harroj kurrë ato buqeta lulesh dhe shporta me fruta të llojllojshme që më prisnin në shtëpi kur ktheheshim nga terapia. Nuk harroj asnjë "si je", "a të duhet diçka", "erdha", "jam këtu për ty", veçanërisht kur vinin dhe kur u thosha se nuk më duhej asgjë. Të gjitha ato darka të përgatitura, të sjella, qershitë, mjedrat për të ngritur leukocitet, absolutisht asgjë nuk harroj. E mban mend koka, e mban mend zemra. Çfarë tjetër pozitive ka në të gjithë këtë janë shoqëritë e reja që fitova. Njoha gra, shoqe të mrekullueshme. Disa në spital ndërsa po shërohesha nga operacioni, disa gjatë marrjes së kemoterapive, e këto gra të tjera të mrekullueshme janë nga shoqata. Ndajmë këshilla, përvoja, mendime, receta dhe emocione, ndër të tjera. Më janë ngjitur në zemër dhe falenderoj Zotin që ekzistojnë ato dhe të gjithë njerëzit e mrekullueshëm që kanë qenë dhe kanë mbetur pranë meje, në çfarëdo mënyre.

1. Çfarë këshillash do u jepnit grave të tjera të reja, si dhe grave që po kalojnë përvoja të ngjashme?

Së pari dhe më e rëndësishmja, mendo për veten, sepse je më e rëndësishmja për vetveten. Me këtë do të thoja të shkosh në kontrolle të rregullta, si dhe të bësh vetë-ekzaminim detyrimisht të paktën një herë në muaj. Dhe kurrë, absolutisht kurrë mos hiq dorë. Përdor edhe atomin e fundit të forcës, por luft'oju. Detyrimisht anëtarëso në ndonjë shoqatë, ku ka gra apo persona që kanë kaluar apo po kalojnë atë që po kalon ti tani. Mua gratë e mia të shoqatës më kanë hequr më shumë se gjysmën e frikës, dhe më kanë sjellë kaq shumë gëzim, motivim, dëshirë për luftë dhe këshilla të dobishme.