Sistemi endokrin dhe kanceri i gjirit — një përmbledhje
21. maj 2025.
Sistemi endokrin është një rrjet gjëndrash dhe organesh që prodhojnë dhe shpërndajnë hormone në të gjithë trupin — një lloj lajmëtarësh kimikë. Ky sistem merr pjesë në shumë funksione trupore: rregullimin e metabolizmit, rritjen dhe zhvillimin, funksionin seksual dhe riprodhimin. Hormonet që ai prodhon mund të ndikojnë gjithashtu në zhvillimin dhe ecurinë e kancerit të gjirit. Këtu do të shpjegojmë këtë lidhje dhe mënyrën se si terapia endokrine mund të përmirësojë rezultatet te një pjesë e pacienteve.
Çfarë është sistemi endokrin?
Sistemi endokrin është një varg gjëndrash dhe organesh në trup që prodhojnë dhe rregullojnë ruajtjen dhe lëshimin e mbi 50 hormoneve. Këto hormone marrin pjesë në kontrollin e shumë funksioneve trupore, përfshirë metabolizmin, humorin, ciklin e gjumit dhe zgjimit, si dhe riprodhimin. Përveç pankreasit, gjëndrës tiroide dhe gjëndrave mbiveshkore, në sistemin endokrin bëjnë pjesë edhe testikujt te meshkujt dhe vezoret te femrat.
Hormonet riprodhuese dhe roli i tyre
Për zhvillimin e kancerit të gjirit veçanërisht të rëndësishëm janë estrogjeni dhe progesteroni. Edhe pse janë të pranishëm në sasi më të mëdha te femrat, të dy janë të pranishëm edhe te meshkujt. Këto hormone janë kyçe në pubertet, ndikojnë në fertilitet, ruajnë shëndetin e kockave dhe lëkurës si dhe rregullojnë humorin. Fatkeqësisht, në disa raste, çekuilibri hormonal ose ekspozimi i zgjatur ndaj këtyre hormoneve mund të rrisë rrezikun për zhvillimin e kancerit të gjirit receptor-hormonal pozitiv.
Hormonet dhe qelizat e kancerit të gjirit
Kanceri i gjirit është një nga tumoret më shpesh të diagnostikuara te femrat — përafërsisht 1 nga 8 gra gjatë jetës e merr këtë diagnozë. Edhe pse dukshëm më rrallë, edhe meshkujt mund të zhvillojnë kancer gjiri. Kancerat e gjirit klasifikohen sipas vendit të origjinës, modeleve të rritjes dhe nëse ndikohen nga hormonet.
Kancerat te të cilët ndikojnë estrogjeni dhe/ose progesteroni quhen receptor-hormonal pozitivë (HR+). Këto tumore kanë receptorë estrogjeni (ER-pozitiv) dhe/ose receptorë progesteroni (PR-pozitiv) në sipërfaqen e qelizave, prandaj prania e hormoneve në trup nxit rritjen e tumorit. Testimi në kohën e biopsisë dhe/ose operacionit verifikon praninë e këtyre receptorëve dhe përcakton statusin HR.
Terapia endokrine dhe kanceri i gjirit
Te tumoret HR-pozitive, terapia endokrine (hormonale) është zakonisht pjesë e trajtimit. Barnat veprojnë duke bllokuar receptorët hormonalë në qelizat kancerogjene ose duke ulur vetë prodhimin e hormoneve, duke parandaluar kështu rritjen, kthimin ose përhapjen e sëmundjes.
Ekzistojnë disa klasa terapish endokrine, dhe zgjedhja varet nga disa faktorë, kryesisht nga statusi i menopauzës. Te gratë premenopauzale, qëllimi është bllokimi i estrogjenit përmes modulatorëve selektivë të receptorëve të estrogjenit (p.sh. tamoksifeni) ose supresioni i funksionit ovarian. Te gratë postmenopauzale përdoren shpesh inhibitorët e aromatazës.
Roli i testimit gjenomik
Te kanceri i hershëm i gjirit HR+/HER2−, testet gjenomike si MammaPrint® ndihmojnë të vendoset nëse përveç terapisë endokrine nevojitet edhe kimioterapi, dhe sa kohë duhet aplikuar terapia endokrine. BluePrint® klasifikon shtesë nëntipin molekular të tumorit (Luminal, tipi HER2, Bazal), çka orienton terapinë me saktësi edhe më të madhe.
Bisedoni me onkologun tuaj nëse terapia endokrine dhe testimi gjenomik kanë rol në planin tuaj të trajtimit.
