Kimioterapia për kancerin e gjirit

Kimioterapia për kancerin e gjirit përdor barna që synojnë dhe shkatërrojnë qelizat kanceroze të gjirit. Këto barna zakonisht injektohen drejtpërdrejt në venë përmes një gjilpëre ose merren oralisht në formë tabletash.

Kimioterapia shpesh përdoret në kombinim me trajtime të tjera, si operacioni, radioterapia ose terapia hormonale. Ajo mund të përdoret për të rritur shansin e shërimit, për të ulur rrezikun e kthimit të kancerit, për të lehtësuar simptomat ose për të ndihmuar personat me kancer të jetojnë më gjatë me cilësi më të mirë jete.

Nëse kanceri është përsëritur ose përhapur, kimioterapia mund të kontrollojë kancerin e gjirit për t'ju ndihmuar të jetoni më gjatë. Gjithashtu mund të ndihmojë në lehtësimin e simptomave që shkakton kanceri.

Kimioterapia për kancerin e gjirit gjithashtu bart rrezik nga efektet anësore – disa janë të përkohshme dhe të lehta, ndërsa të tjerat janë më të rënda ose të përhershme. Mjeku juaj mund t'ju ndihmojë të vendosni nëse kimioterapia për kancerin e gjirit është një zgjedhje e mirë për ju.

Kimioterapia për kancerin e gjirit mund të aplikohet në situatat e mëposhtme:

Kimioterapia pas operacionit për kancerin e gjirit

Pasi t'ju jetë kryer operacioni për heqjen e kancerit të gjirit, mjeku juaj mund të rekomandojë kimioterapi për të shkatërruar qelizat kanceroze eventualisht të pazbuluara dhe për të ulur rrezikun e kthimit të kancerit. Kjo quhet kimioterapi adjuvante.

Mjeku juaj mund të rekomandojë kimioterapi adjuvante nëse keni rrezik të lartë të kthimit të kancerit ose përhapjes në pjesë të tjera të trupit (metastazim), edhe nëse nuk ka dëshmi për praninë e kancerit pas operacionit. Ju mund të keni rrezik më të lartë të metastazave nëse qelizat kanceroze gjenden në nyjet limfatike afër gjirit të prekur.

Kimioterapia para operacionit për kancerin e gjirit

Ndonjëherë kimioterapia aplikohet para operacionit (e njohur si terapi neoadjuvante ose kimioterapi para-operative) për të zvogëluar tumoret më të mëdha. Kjo mund të:

• Mundësojë që kirurgu të ketë shansin më të mirë për të hequr plotësisht kancerin
• Mundësojë që kirurgu të heqë vetëm tumorin, në vend të gjithë gjirit
• Ulë vëllimin e sëmundjes në nyjet limfatike, duke mundësuar një operacion më pak invaziv të nyjeve limfatike
• Ulë shansin e kthimit të kancerit
• Ndihmojë mjekun tuaj të kuptojë se si kanceri juaj reagon ndaj kimioterapisë, gjë që ndihmon në vlerësimin e prognozës dhe zgjedhjen e barit më të mirë për kimioterapi.

Terapia neoadjuvante shpesh përdoret për:

• Kancerin inflamator të gjirit, kancerin e gjirit HER2-pozitiv
• Kancerin trefish negativ të gjirit
• Kancerin agresiv të gjirit me shkallë të lartë
• Kancerët që janë përhapur në nyjet limfatike
• Tumoret më të mëdha të gjirit

Kimioterapia si trajtim kryesor për kancerin e avancuar të gjirit

Nëse kanceri i gjirit është përhapur në pjesë të tjera të trupit dhe operacioni nuk është opsion, kimioterapia mund të përdoret si trajtim kryesor. Mund të përdoret në kombinim me terapinë e synuar.

Qëllimi kryesor i kimioterapisë për kancerin e avancuar të gjirit zakonisht është përmirësimi i cilësisë dhe kohëzgjatjes së jetës, jo shërimi i sëmundjes.

Rreziqet

Barnat kimioterapike udhëtojnë nëpër gjithë trupin. Efektet anësore varen nga barnat që merrni dhe reagimi juaj ndaj tyre, dhe mund të përkeqësohen gjatë trajtimit. Shumica e efekteve anësore janë të përkohshme dhe zhduken pas përfundimit të terapisë. Ndonjëherë kimioterapia mund të ketë pasoja afatgjata ose të përhershme.

Në procesin e synimit të qelizave kanceroze me rritje të shpejtë, barnat kimioterapike gjithashtu mund të dëmtojnë qeliza të tjera të shëndetshme me rritje të shpejtë, si ato në folikulat e flokëve, palcën eshtrore dhe traktin tretës. Këto efekte anësore shpesh zhduken pas përfundimit të terapisë ose brenda një viti pas përfundimit të kimioterapisë. Në disa raste, ato mund të jenë afatgjata.

Efektet anësore afatshkurtra të shpeshta mund të përfshijnë:

• Rënien e flokëve
• Lodhjen
• Humbjen e oreksit
• Nauze dhe të vjella
• Kapsllëk ose diarre
• Plagë në gojë
• Ndryshime në lëkurë dhe thonj
• Rrezik të shtuar për zhvillimin e infeksioneve (për shkak të uljes së numrit të qelizave të bardha të gjakut që ndihmojnë në luftimin e infeksioneve)
• Dëmtim të nervave (neuropati)
• Probleme me funksionin kognitiv që ndikojnë në kujtesë dhe përqendrim, të njohura si “tru kimik”

Disa barna kimioterapike për kancerin e gjirit mund të shkaktojnë efekte anësore afatgjata, duke përfshirë:

• Sterilitetin – një nga efektet anësore që mund të mbetet është steriliteti. Disa barna antikancerogjene dëmtojnë vezoret. Kjo mund të shkaktojë simptoma menopauze, si vala nxehtësie dhe thatësi vaginale. Cikli menstrual mund të bëhet i parregullt ose të ndalojë (amenore). Nëse ndalon ovulimi, shtatzënia bëhet e pamundur.

Në varësi të moshës, kimioterapia mund të shkaktojë menopauzë të parakohshme dhe të përhershme. Bisedoni me mjekun tuaj për rrezikun e menopauzës së përhershme dhe pasojat e saj.

Nëse vazhdoni të keni menstruacion, ende mund të mbeteni shtatzënë, edhe gjatë trajtimit apo pas përfundimit të tij. Megjithatë, për shkak të rrezikut nga efektet e dëmshme të kimioterapisë mbi fetusin, bisedoni me mjekun tuaj për opsionet e duhura të kontrollit të lindjes para fillimit të trajtimit.

• Hollimin e kockave – gratë që për shkak të kimioterapisë hyjnë herët në menopauzë kanë rrezik më të lartë të hollimit të kockave si osteopenia dhe osteoporoza. Në përgjithësi rekomandohet që këto gra të kryejnë rregullisht teste të dendësisë së kockave dhe, sipas nevojës, të aplikojnë terapi për të parandaluar humbjen e mëtejshme të kockave.
• Dëmtimin e zemrës – kimioterapia bart një rrezik të vogël të dobësimit të muskulit të zemrës dhe shkakton probleme të tjera kardiake. Disa barna kimioterapike lidhen me rrezik më të lartë të problemeve kardiake në të ardhmen.
• Leukeminë – rrallë, kimioterapia për kancerin e gjirit mund të shkaktojë kancer sekondar, si kancerin e qelizave të gjakut (leukemia), disa vite pas përfundimit të kimioterapisë.

Efekte anësore të tjera

Ndjenjat e frikës, trishtimit dhe izolimit mund të përkeqësojnë efektet anësore fizike të kimioterapisë, si gjatë ashtu edhe pas trajtimit. Gjatë kimioterapisë, keni kontakte dhe mbështetje të rregullt nga onkologu dhe infermierët. Të gjithë të përfshirit punojnë drejt të njëjtit qëllim – përfundimit të trajtimit me rezultatin më të mirë të mundshëm. Kur gjithçka të ketë përfunduar, mund të ndiheni sikur jeni vetëm, pa askënd që t'ju ndihmojë të ktheheni në jetën normale ose të përballeni me frikën e rishfaqjes së kancerit të gjirit.

Merrni në konsideratë bisedën me një profesionist të shëndetit mendor ose një punonjës tjetër shëndetësor që punon me njerëz që kanë kancer. Mund t'ju ndihmojë edhe biseda me dikë që ka qenë në të njëjtën situatë. Lidhuni me të tjerë përmes një linje telefonike ndihme, grupi mbështetës ose komuniteti online për njerëzit që kanë kaluar nëpër trajtimin e kancerit.

Përgatitja për kimioterapi

Kur vendoset nëse kimioterapia është zgjedhja e duhur për ju, mjeku juaj merr në konsideratë faktorët e mëposhtëm:

• Madhësinë dhe gradën e kancerit – tumoret më të mëdha kanë mundësi më të madhe rikthimi dhe përfitim më të madh nga kimioterapia.
• Statusin e nyjeve limfatike – nëse kanceri i gjirit është përhapur në nyjet limfatike, mjeku juaj mund të rekomandojë kimioterapi.
• Moshën – kanceri i gjirit që shfaqet në moshë të re mund të jetë më agresiv se kanceri që zhvillohet më vonë në jetë. Prandaj mjekët mund të rekomandojnë kimioterapi për personat më të rinj me kancer të gjirit.
• Trajtimet e mëparshme – nëse më parë keni marrë kimioterapi, mjeku juaj e merr këtë në konsideratë gjatë hartimit të planit të trajtimit.
• Gjendjen tuaj të përgjithshme shëndetësore dhe probleme të tjera mjekësore – gjendja e përgjithshme shëndetësore mund të ndikojë në aftësinë tuaj për të përballuar efektet anësore të kimioterapisë. Probleme të caktuara shëndetësore, si sëmundjet e zemrës ose diabeti, mund të ndikojnë në zgjedhjen e barnave për kimioterapi.
• Statusin e receptorëve hormonalë – nëse qelizat tuaja kanceroze kanë receptorë për hormonet estrogjen dhe progesteron, mjeku juaj mund të rekomandojë terapi hormonale krahas kimioterapisë.
• Statusin HER2 – nëse kanceri juaj i gjirit prodhon tepricë të proteinës së njohur si HER2 që stimulon rritjen, mjeku juaj mund të rekomandojë kimioterapi dhe barna që veprojnë në mënyrë të synuar mbi atë proteinë.
• Profilin gjenetik – për lloje të caktuara të kancerit të gjirit, si kanceri i gjirit me receptorë hormonalë pozitivë, mjeku juaj mund të kërkojë testimin e qelizave tuaja kanceroze për të mësuar më shumë rreth përbërjes së tyre gjenetike.

Testet e profilizimit të shprehjes gjenetike, si MammaPrint, mund të ndihmojnë në parashikimin e rrezikut të rishfaqjes dhe t'i japin mjekut tuaj një ide se si mund të reagojnë qelizat tuaja kanceroze ndaj kimioterapisë.

Ndërmerrni hapa për të përmirësuar shëndetin e përgjithshëm

Bëni zgjedhje të shëndetshme para fillimit të trajtimit të kancerit që të ndiheni të fortë kur të filloni terapinë. Vazhdimi i zgjedhjeve të shëndetshme gjatë trajtimit mund të ndihmojë në uljen e efekteve anësore.

Mjeku juaj mund të rekomandojë që të:

• Pushoni mjaftueshëm
• Qëndroni aktiv dhe të gjeni kohë për ushtrime fizike
• Hani një dietë të balancuar të pasur me fruta, perime dhe drithëra të plota
• Zvogëloni stresin
• Shmangni infeksionet, si ftohjen e zakonshme dhe gripin
• Vizitoni dentistin nëse vëreni shenja infeksioni në dhëmbë ose mishrat e dhëmbëve
• I nënshtroheni testeve të gjakut për të kontrolluar funksionin e mëlçisë dhe veshkave, si dhe testeve për të kontrolluar funksionin e zemrës. Nëse shfaqen probleme, mjeku juaj mund të shtyjë trajtimin tuaj ose të zgjedhë një bar dhe dozim kimioterapie që është më i sigurt për ju.

Njoftoni mjekun tuaj për të gjitha barnat ose suplementet ushqimore që merrni

Barnat ose suplementet ushqimore që merrni, duke përfshirë suplementet bimore, vitaminat ose barnat pa recetë, mund të ndikojnë në mënyrën se si veprojnë barnat kimioterapike. Mjeku juaj mund të propozojë barna alternative ose mund t'ju këshillojë të mos merrni barna ose suplemente të caktuara ushqimore për një periudhë të caktuar para ose pas kimioterapisë.

Dita e trajtimit

Mjeku juaj ose infermierja do t'ju thonë çfarë guxoni të hani ose pini ditën e marrjes së kimioterapisë, dhe çfarë jo. Mund të jetë e dobishme që të merrni një anëtar të familjes ose një mik me vete në trajtim për mbështetje dhe shoqëri.

Koha dhe frekuenca e kimioterapisë

Kimioterapia për kancerin e gjirit kryhet në cikle. Cikli i kimioterapisë mund të variojë nga një herë në javë deri në një herë në tre javë. Çdo seancë trajtimi ndiqet nga një periudhë rikuperimi.

Zakonisht, nëse keni kancer të gjirit në stad të hershëm, do të kaloni nëpër trajtime kimioterapike gjatë tre deri në gjashtë muaj, por mjeku juaj do ta përshtatë orarin sipas rrethanave tuaja. Nëse keni kancer të avancuar të gjirit, trajtimi mund të zgjasë më shumë se gjashtë muaj.

Nëse keni kancer të gjirit në stad të hershëm dhe planifikohet të merrni terapi rrezatimi, ajo zakonisht kryhet pas kimioterapisë.

Mënyra e aplikimit të kimioterapisë

Barnat kimioterapike mund të aplikohen në mënyra të ndryshme, duke përfshirë marrjen orale të tabletave në shtëpi. Më së shpeshti jepen përmes injeksionit në venë (IV). Kjo mund të bëhet përmes:

• Gjilpërës IV dhe tubit (kateterit) në krah ose nyjen e dorës.
• Kateterit të vendosur në kraharor para fillimit të kimioterapisë. Ky kateter mbetet në vend gjatë gjithë kohëzgjatjes së kimioterapisë dhe eliminon nevojën për gjetjen e venës së përshtatshme në çdo seancë trajtimi.

Jo të gjitha seancat e kimioterapisë janë të njëjta, por një seancë mund të ndjekë këtë renditje:

1. Ju merret gjak për analizën e numrit të qelizave të gjakut dhe teste të tjera gjaku.
2. Takoheni me mjekun tuaj për të shqyrtuar rezultatet e testeve të gjakut dhe për të vlerësuar gjendjen tuaj të përgjithshme shëndetësore.
3. Mjeku juaj përshkruan kimioterapinë.
4. Kryeni një ekzaminim fizik të shkurtër për të verifikuar temperaturën, pulsin dhe tensionin e gjakut.
5. Vendoset kateteri IV.
6. Merrni barna për të parandaluar efekte anësore si nauze, ankth ose inflamacion.
7. Merrni barnat kimioterapike – kjo mund të zgjasë disa orë.

Pas seancës së kimioterapisë:

• Kateteri juaj i përkohshëm IV mund të hiqet
• Kontrollohen shenjat vitale
• Shqyrtoni efektet anësore me mjekun tuaj
• Merrni receta për barna që mund t'i merrni në shtëpi për t'u përballur me efektet anësore

Disa njerëz ndihen mirë pas seancës së kimioterapisë dhe mund të kthehen te aktivitetet e tyre. Të tjerë mund të ndiejnë efektet anësore më shpejt. Mund të dëshironi të organizoni që dikush t'ju çojë në shtëpi pas kimioterapisë, të paktën për herët e para, derisa të shihni se si ndiheni.

Gjatë kimioterapisë, këto janë disa gjëra që mund t'i prisni dhe strategji që mund t'i përdorni:

• Parashikimi i ndjenjës tuaj – pas disa seancave, mund të vlerësoni më mirë kur do të ndiheni mirë dhe kur duhet të zvogëloni aktivitetet. Mbajtja e një kalendari ose ditari mund t'ju ndihmojë të gjurmoni përgjigjen tuaj ndaj kimioterapive dhe të planifikoni ngjarjet sipas kësaj.
• Ndjekja e trajtimit – është e rëndësishme të ndiqni me kujdes trajtimin për të përfituar maksimalisht nga kimioterapia. Nëse efektet anësore bëhen shumë të rënda, është e rëndësishme të bisedoni për to me mjekun tuaj.
• Menaxhimi i stresit dhe lodhjes – teknikat e relaksimit si meditimi dhe frymëmarrja e thellë mund të ndihmojnë në uljen e stresit dhe promovimin e një ndjenje qetësie. Gjithashtu, ushtrimet e rregullta kanë treguar se përmirësojnë cilësinë e gjumit dhe zvogëlojnë lodhjen e lidhur me kimioterapinë.
• Përballja me rënien e flokëve – nëse përjetoni rënie flokësh si efekt anësor i kimioterapisë, veshja e parruke, kapele ose turbani mund të ndihmojë që ky humbje të jetë më pak e dukshme dhe të rrisë vetëbesimin tuaj.

Kujtoni, përvoja me kimioterapinë është unike për çdo person, dhe është e rëndësishme të komunikoni hapur me ekipin tuaj mjekësor për çdo shqetësim apo pyetje që keni. Ata mund të ofrojnë këshilla dhe mbështetje gjatë trajtimit tuaj.