Sa i lartë është rreziku juaj për kancer të gjirit?

Përcaktimi i rrezikut tuaj individual për kancer të gjirit është një hap kyç në hartimin e një plani të personalizuar për zbulimin e hershëm të sëmundjes.

Të gjithë kanë një rrezik të caktuar për zhvillimin e kancerit të gjirit. Rreziku i secilit person mund të jetë më i lartë ose më i ulët, në varësi të faktorëve specifikë të rrezikut.
Është mirë të njihni rrezikun tuaj për kancer të gjirit sa më shpejt të jetë e mundur. Në këtë mënyrë, ju dhe mjeku juaj mund të hartoni një strategji kontrolli të përshtatur sipas situatës suaj individuale.

Kolegji Amerikan i Radiologjisë rekomandon që të gjitha gratë të vlerësohen nga një mjek më së largu deri në moshën 25 vjeç. Vëmendje e veçantë rekomandohet për gratë e zeza dhe gratë me origjinë hebreje ashkenaze, për të përcaktuar nëse kanë rrezik më të lartë se mesatarja për zhvillimin e kancerit të gjirit.

Përcaktimi i rrezikut për kancer të gjirit

Udhëzimet mjekësore kategorizojnë nivelet e rrezikut për kancer të gjirit bazuar në vlerësimin e rrezikut gjatë gjithë jetës për zhvillimin e sëmundjes:

• Rreziku mesatar është më pak se 15%.

• Rreziku i mesëm është midis 15% dhe 19%.

• Rreziku i lartë është 20% ose më shumë.

Mënyra më e mirë dhe shpesh më e thjeshtë për të mësuar nëse keni rrezik mesatar, të mesëm apo të lartë për kancer të gjirit është t'i kërkoni mjekut tuaj familjar të bëjë një vlerësim rreziku. Një opsion tjetër është t'i drejtoheni një klinike të gjirit ose një klinike gjenetike për vlerësim rreziku.

Mjeku juaj mund t'ju propozojë testim gjenetik nëse ende nuk e keni bërë, dhe nëse keni faktorë të caktuar rreziku, si historia familjare e kancerit të gjirit.

Mund të përdorni kalkulatorë online të rrezikut për kancer të gjirit për të pasur një ide për rrezikun tuaj. Megjithatë, ata nuk mund të zëvendësojnë vlerësimin gjithëpërfshirës që ofron stafi mjekësor i specializuar. Gjithashtu, gjithmonë duhet kërkuar ndihma e mjekut për interpretimin e rezultateve të marra nga kalkulatorët online të rrezikut.

Rreziku juaj për kancer të gjirit mund të jetë më i lartë se mesatarja nëse:

• keni mutacione (ndryshime) në gjene të caktuara që rrisin rrezikun gjatë gjithë jetës për kancer të gjirit, si mutacionet në gjenet BRCA1 ose BRCA2

• keni një të afërm të ngushtë (prind, vëlla/motër ose fëmijë) te i cili është zbuluar një mutacion gjenetik i lidhur me rrezik të shtuar për kancer të gjirit, por ju ende nuk keni bërë testim gjenetik

• keni histori familjare të kancerit të gjirit, që do të thotë se një ose më shumë të afërm të ngushtë kanë pasur kancer të gjirit. Rreziku është më i lartë nëse i afërmi është sëmurur para moshës 50 vjeç

• keni marrë rrezatim në zonën e kraharorit para moshës 30 vjeç

• ju është diagnostikuar ndonjë gjendje beninje e gjirit që mund të rrisë rrezikun për kancer të gjirit, si kanceri lobular in situ (LCIS), hiperplazia lobulare atipike (ALH) ose hiperplazia duktale atipike (ADH)

Ekzistojnë faktorë të shumtë rreziku për kancer të gjirit — disa prej tyre e rrisin rrezikun më shumë se të tjerët, dhe në disa keni mundësi të ndikoni. Gjithashtu, faktorë të caktuar rreziku për kancer të gjirit ende nuk janë zbuluar.

Rreziku dhe rekomandimet për skriningun e kancerit të gjirit

Mjeku juaj duhet të marrë parasysh rrezikun tuaj personal për kancer të gjirit dhe historinë tuaj mjekësore. Bazuar në këtë, mund të japë rekomandime se kur duhet të filloni me mamografi ose lloje të tjera të imazherisë së gjirit, si dhe sa shpesh duhet t'i bëni ato.

Para se të bisedoni me mjekun për planin tuaj të kontrollit, ndoshta do të donit të lexoni udhëzimet më të reja për skriningun me mamografi të publikuara nga organizata të ndryshme mjekësore.

Nëse mamografia tregon se keni ind të dendur të gjirit, mjeku juaj mund t'ju rekomandojë që, përveç mamografive të rregullta, të bëni edhe rezonancë magnetike të gjinjve (MRI) ose ultrazë. Kjo sepse indi i dendur mund ta vështirësojë zbulimin e kancerit të gjirit në mamografi. Gjithashtu, prania e indit të dendur të gjirit rrit lehtë rrezikun për zhvillimin e kancerit të gjirit. Shtimi i metodave të tjera të imazherisë së gjirit (i ashtuquajturi skrining plotësues) përveç mamografisë mund të zvogëlojë mundësinë që kanceri të mos zbulohet në kohë.

Zvogëlimi i rrezikut

Disa faktorë rreziku për kancer të gjirit nuk mund të ndryshohen, si gjenetika apo historia familjare. Megjithatë, ekzistojnë zakone jetese që mund t'i përqafoni, si ndërprerja e duhanpirjes dhe aktiviteti fizik i rregullt, të cilat mund të zvogëlojnë potencialisht rrezikun për zhvillimin e kancerit të gjirit.

Personat që kanë rrezik dukshëm më të lartë se mesatarja për kancer të gjirit (për shembull, personat me mutacione të gjeneve BRCA1 dhe BRCA2) mund të marrin në konsideratë strategji për zvogëlimin e rrezikut. Këto strategji mund të përfshijnë, për shembull, mastektominë profilaktike (parandaluese) ose terapinë hormonale.

Bisedoni me mjekun tuaj për hapat që mund të ndërmerrni për ta mbajtur rrezikun tuaj individual për kancer të gjirit sa më të ulët të jetë e mundur.

Rreziku absolut dhe rreziku relativ

Kur bisedoni me mjekun tuaj ose lexoni për rrezikun e kancerit të gjirit, mund të hasni në termat rrezik absolut dhe rrezik relativ.

Rreziku absolut i referohet rrezikut që një person do të zhvillojë një sëmundje të caktuar, si kanceri i gjirit, brenda një periudhe të përcaktuar kohore. Për shembull, kur Instituti Kombëtar i Kancerit (SHBA) raporton se gruaja mesatare në SHBA ka rreth 1 në 8 gjasa për të zhvilluar kancer të gjirit gjatë jetës, bëhet fjalë për rrezik absolut.

Rreziku relativ krahason rrezikun midis dy grupeve të ndryshme njerëzish. Gjithashtu tregon se si sjellja e dikujt mund të ndikojë në rrezik në krahasim me rrezikun e tyre absolut.

Për shembull, një studim i vitit 2017 zbuloi se gratë që kanë filluar të pijnë duhan para moshës 17 vjeç kanë 24% rrezik më të lartë për zhvillimin e kancerit të gjirit. Ky rritje prej 24% përfaqëson rrezikun relativ. Kjo nuk do të thotë se gratë që fillojnë të pijnë duhan para moshës 17 vjeç kanë 24% shanse për të zhvilluar kancer të gjirit gjatë jetës së tyre. Do të thotë se rreziku i tyre është 24% më i lartë se rreziku mesatar, që është 12,9%.

Për të llogaritur rritjen e rrezikut absolut, nevojitet pak matematikë:
24% e 12,9% është 3% (0,24 × 0,129 = 0,03).
Pra, një grua që fillon të pijë duhan para moshës 17 vjeç ka një rritje të rrezikut absolut prej 3%, që do të thotë se rreziku i saj gjatë gjithë jetës për zhvillimin e kancerit të gjirit është 15,9% (12,9% + 3%).

Rreziku relativ mund të jetë konfuz, sepse shumë njerëz i kushtojnë vëmendje vetëm përqindjes së rritjes dhe supozojnë se bëhet fjalë për rrezik absolut.

Një rritje prej 24% tingëllon shqetësuese. Por, është e rëndësishme të dini se kjo i referohet rritjes relative në raport me rrezikun mesatar të kancerit të gjirit.

Rreziku për kancer të gjirit gjithashtu mund të zvogëlohet

Për shembull, një studim i vitit 2019 tregoi se gratë që kishin të paktën 2,7 orë aktivitet fizik të moderuar në javë (si ecja) ose 1,5 orë aktivitet intensiv (si vrapimi) kanë 20% rrezik më të vogël për zhvillimin e kancerit të gjirit në krahasim me gratë që ushtroheshin më pak se kaq. Ky rënie e rrezikut prej 20% përfaqëson rrezikun relativ. Kjo do të thotë se rreziku për zhvillimin e kancerit të gjirit është 20% më i vogël në raport me rrezikun mesatar prej 12,9%.

Për të llogaritur rënien e rrezikut absolut, përsëri përdorim matematikën:
20% e 12,9% është 2,6% (0,2 × 0,129 = 0,026).
Pra, një grua që ushtrohet rregullisht ka një zvogëlim të rrezikut absolut prej 2,6%, që do të thotë se rreziku i saj gjatë gjithë jetës për kancer të gjirit është 10,3% (12,9% – 2,6%).

Mos harroni të lexoni tekstet e tjera në blogun tonë.

Burimi: Breastcancer.org