Përballja me kancerin e gjirit: Sfidat psikologjike dhe mbështetja - Intervistë me Prof. Dr. Jasna Bajraktareviq

Shëndeti mendor është bërë një temë gjithnjë e më e rëndësishme në shoqërinë e sotme, dhe vetëdija për rëndësinë dhe nevojën e kujdesit ndaj tij vazhdimisht rritet. Një nga aspektet e shëndetit mendor që gjatë kohës ka qenë i mbështjellë me stigmë dhe tabu është vizita tek psikologu. Për fat të mirë, ky trend po ndryshon, dhe një numër gjithnjë e më i madh njerëzish e njohin vlerën e mbështetjes psikologjike në ruajtjen e shëndetit mendor.

Përveç shëndetit mendor, kujdesi për shëndetin fizik, duke përfshirë vetëkontrollet e rregullta dhe vizitat tek mjeku, është kyç për ruajtjen e shëndetit dhe mirëqenies së përgjithshme. Kjo është veçanërisht e rëndësishme kur bëhet fjalë për betejën kundër sëmundjeve si kanceri i gjirit.

Në këtë intervistë, bisedojmë me psikologen me përvojë prof. dr. Jasna Bajraktareviq për perceptimin e shoqërisë rreth vizitës tek psikologu si temë tabu, veçanërisht në kontekstin e grave që përballen me diagnozën e kancerit të gjirit. Gjithashtu do të eksplorojmë sfidat psikologjike me të cilat përballen gratë pas diagnozës, si të përballen me ndryshimet në trup dhe vetëbesim pas operacionit ose trajtimit, si dhe rolin e familjes dhe miqve në ofrimin e mbështetjes emocionale.

Le të jetë kjo intervistë një kujtues për të gjithë ne mbi rëndësinë e kujdesit për veten, trupin dhe mendjen tonë, si dhe mbi rëndësinë e empatisë, mirëkuptimit dhe mbështetjes në jetët tona.

1. Si do t'i përshkruanit qëndrimet dhe perceptimin e zakonshëm të shoqërisë rreth vizitës tek psikologu si temë tabu? Si i përballoni këto qëndrime në punën tuaj profesionale?

Kohët e fundit vërej se është gjithnjë e më pak e pranishme perceptimi negativ i vizitës tek psikologu. Pikëpamjet e mëparshme karakteristike se tek psikologu shkojnë vetëm personat me probleme serioze mendore po zvogëlohen, gjë që më gëzon sepse shoh se po kultivohet një qëndrim pozitiv dhe i hapur dhe një vetëdije më e madhe për rëndësinë e kujdesit për shëndetin mendor. Ka gjithnjë e më shumë njerëz, veçanërisht të gjeneratave më të reja, që demonstrojnë njohuri të mira dhe qëndrim pozitiv ndaj vështirësive mendore dhe janë gjithnjë e më të hapur kur bëhet fjalë për kërkimin e ndihmës.

Mënyra ime e përballjes me qëndrimet negative në qendrën e këshillimit ku ushtroj praktikën time, është që të merremi sa më shumë me promovimin e shëndetit mendor, në mënyrë që të rritim perceptimet pozitive, njohuritë e njerëzve dhe të krijojmë qëndrime pozitive ndaj vizitave tek psikologu dhe vetë procesit psikoterapeutik. Në promovim na ndihmojnë shumë edhe rrjetet sociale.

1. Si ndikon diagnoza si kanceri i gjirit në shëndetin mendor të gruas?

Diagnoza e kancerit të gjirit mund të jetë një moment i vështirë me ndikim shumë negativ në shëndetin mendor të gruas, trajtimin dhe prognozën. Gratë që marrin diagnozën janë nën rrezik më të madh për të zhvilluar ankth, çrregullim të stresit pas traumës të lidhur me diagnozën dhe trajtimin, stres jospecifik dhe depresion. Kanceri dhe trajtimi i kancerit, duke përfshirë mastektominë, mund të shkaktojnë ndjenja pakënaqësie trupore, uljeje të tërheqjes, shqetësimi emocional dhe ndjenje pashprese.

1. A keni përvojë me pacientet që kanë kërkuar këshillim psikologjik pas diagnozës? Nëse po, cilat janë sfidat psikologjike më të shpeshta me të cilat përballen gratë?

Pacientet zakonisht pas diagnozës gjenden në gjendje shoku, frike intensive dhe ndjenje humbjeje pa qëllim të qartë dhe përgjigje ndaj pyetjes „çfarë tani?“. Shpesh janë të pranishme edhe emocionet e zemërimit, fajit, trishtimit, pafuqisë. Shpesh humbin ndjenjën e identitetit të tyre, kanë vetëbesim të ulur dhe ndjenjë pavlefshmërie. Këto ndjenja janë përgjigje normale. Mund të variojnë në intensitet nga personi në person. Tek disa paciente këto përgjigje mund të pushojnë së shfaquri pas përshtatjes me diagnozën, ose mund të shfaqen në intensitet që pacientja mund vetë ta rregullojë. Tek disa paciente megjithatë shfaqen më shpesh dhe më intensivisht dhe u nevojitet ndihmë dhe mbështetje.

1. Si të përballesh me ndryshimet në trup dhe vetëbesim pas operacionit ose trajtimit të kancerit të gjirit?

Trajtimi i kancerit mund të ndryshojë pamjen e gruas në mënyra të ndryshme. Për disa paciente, pranimi i këtyre ndryshimeve mund të jetë shumë i vështirë. Ajo çfarë theksojmë në këshillim është se lufta për pranimin e imazhit trupor është reale dhe se nuk duhet të ndjejnë faj dhe të shtypin ndjenjat që janë të pranishme. I pranojmë ndjenjat dhe vazhdojmë të punojmë që këto ndjenja negative rreth trupit të mos bëhen të përhershme, sepse ndjenjat negative afatgjata mund të dëmtojnë shëndetin mendor, vetëbesimin dhe të ndikojnë në marrëdhëniet tona sociale. Përmes këshillimit punojmë në zëvendësimin gradual të mendimeve negative dhe kritike për trupin me mendime pozitive ose neutrale, të cilat lehtësojnë më tej shikimin, përjetimin dhe pranimin e trupit ashtu siç është tani.

1. Sa mendoni se do të mund të kontribuonte këshillimi psikologjik profesional në procesin e tyre të përballjes me sëmundjen?

Mendoj se këshillimi psikologjik profesional duhet të jetë rekomandim për çdo grua që merr diagnozën e kancerit të gjirit. Ndërhyrjet psikologjike mund të zvogëlojnë nivelin e stresit që shfaqet gjatë vendosjes së diagnozës, si dhe gjatë kohëzgjatjes së trajtimit, mund të zvogëlojnë ankthin dhe të përmirësojnë gjendjen shpirtërore, si dhe cilësinë e përgjithshme të jetës së gruas që ka kancer të gjirit. Gjithashtu, psikoedukimi i familjes, si dhe këshillimi psikologjik i familjes mund të ndihmojnë shumë në përshtatjen më të mirë me diagnozën, si dhe në përballje më adekuate me stresin që është i pranishëm gjatë trajtimit.

1. Cili është roli i familjes dhe miqve në ofrimin e mbështetjes emocionale për gratë me kancer të gjirit?

Roli i familjes dhe miqve është i madh dhe mund të kontribuojë ndjeshëm në përshtatjen më të mirë me diagnozën dhe në vetë shërimin. Mbështetja e familjes dhe miqve është një nga faktorët më të mëdhenj për shërim dhe për cilësinë e jetës së pacienteve. Punonjësit shëndetësorë duhet të fokusohen në ndërtimin dhe forcimin e rrjetit mbështetës kur punojnë me grupe të tilla grash. Që familja të mund të jetë mbështetje në proces, edhe anëtarët e familjes duhet të kalojnë një lloj këshillimi dhe psikoedukimi, sepse nuk është rrallë që pas vendosjes së diagnozës edhe anëtarët e familjes përjetojnë vështirësi të ndryshme emocionale.

1. Si mund të ngremë vetëdijen për rëndësinë e shëndetit mendor tek pacientet e sëmura me kancer?

Përmes ndërhyrjeve që zbatohen në mjediset ku njerëzit jetojnë, punojnë, mësojnë dhe përparojnë. Nevojitet të krijohen programe të shëndetit mendor në shkolla dhe në vendin e punës, të angazhohet komuniteti, të punohet në fuqizimin e grave. Për të maksimizuar efektin, aktivitetet e promovimit të shëndetit mendor duhet të jenë të lidhura ngushtë me shërbimet e shëndetit mendor dhe të përfshijnë institucione të ndryshme shëndetësore dhe joshëndetësore.

1. Për fund, a mund të ndani ndonjë këshillë për ruajtjen e qëndrimit pozitiv dhe forcës mendore gjatë betejës me këtë sëmundje?

Forconi mendjen tuaj duke u fokusuar te faktet, kërkoni informacione nga ekspertë ose faqe të verifikuara. Kërkoni mbështetje emocionale, lidhuni me njerëz që e kuptojnë ndikimin psikologjik të kësaj diagnoze. Bëni ushtrime – studimet tregojnë se gratë me kancer të gjirit tregojnë se pas 30 minutash ushtrime të paktën tri ditë radhazi, zvogëlojnë nivelin e ankthit dhe depresionit.