Çfarë e shkakton kancerin e gjirit?

Shkaku i saktë i shfaqjes së çdo rasti individual të kancerit të gjirit ende nuk njihet. Megjithatë, njihen shumë faktorë rreziku për shfaqjen e këtij lloji kanceri. Për shembull, mënyra e jetesës, si dieta dhe aktiviteti fizik, mund të rrisë shanset për zhvillimin e kancerit të gjirit, por ende nuk është sqaruar saktësisht se si faktorët e përmendur çojnë në atë që qelizat normale të bëhen kancerogjene. Gjithashtu, hormonet luajnë një rol të rëndësishëm në shumë raste të kancerit të gjirit, por detajet e ndikimit të tyre ende nuk janë sqaruar plotësisht.

Si mund të çojnë ndryshimet gjenetike në kancer të gjirit?

Gjenet kontrollojnë funksionet e qelizave tona. Përbëhen nga një kimikat i quajtur ADN, të cilin e trashëgojmë nga të dy prindërit. ADN-ja nuk ndikon vetëm në pamjen tonë; mund të ndikojë gjithashtu në rrezikun e zhvillimit të disa sëmundjeve, përfshirë disa lloje kanceri.

Qelizat normale kanë gjene që quhen proto-onkogjene, dhe ato ndihmojnë të kontrollohet rritja e qelizave, formimi i qelizave të reja gjatë ndarjes ose mbijetesa e tyre. Nëse ndodh një mutacion, pra ndryshim në proto-onkogjenin në një mënyrë të caktuar, ai kthehet në onkogjen. Qelizat që kanë onkogjene të mutuara mund të bëhen kancerogjene – mund të shfaqet kanceri.

Kanceri mund të shfaqet për shkak të ndryshimeve në gjene, përfshirë ato që aktivizojnë onkogjenet ose çaktivizojnë gjenet supresorë të tumorit. Zakonisht nevojiten ndryshime në disa gjene të ndryshme që të shfaqet kanceri i gjirit.

Ndryshimet e trashëguara të gjeneve

Disa gjene mund të ndryshojnë, pra të mutojnë, dhe këto ndryshime mund t'i trashëgojmë nga prindërit. Kjo do të thotë që këto mutacione janë të pranishme tashmë në të gjitha qelizat tona që nga lindja.

Ndryshime të caktuara të trashëguara të gjeneve mund të rrisin ndjeshëm rrezikun e zhvillimit të disa llojeve të kancerit, dhe këto ndryshime janë të zakonshme në disa familje. Për shembull, gjenet BRCA (BRCA1 dhe BRCA2) janë gjene që parandalojnë rritjen anormale të qelizave. Nëse ndodh një ndryshim në njërin prej këtyre gjeneve, ai nuk mund të kontrollojë më rritjen e qelizave, gjë që rrit mundësinë e zhvillimit të kancerit. Një ndryshim i tillë në gjene mund të transmetohet nga prindi te fëmija.

Gratë tashmë përfitojnë nga përparimet në kuptimin se si gjenetika ndikon në kancerin e gjirit. Testimi gjenetik mund të zbulojë rastet ku gratë kanë trashëguar mutacione në gjenet BRCA1 ose BRCA2, të cilat përndryshe parandalojnë shfaqjen e kancerit, si dhe në disa gjene të rralla si PALB2, ATM ose CHEK2. Gratë me këtë lloj mutacionesh mund të ndërmarrin hapa për të zvogëluar rrezikun e kancerit të gjirit, duke i kushtuar vëmendje ndryshimeve në gjinjtë e tyre dhe duke ndjekur udhëzimet e rekomanduara për kontrolle dhe vetëekzaminime të rregullta, në mënyrë që kanceri të zbulohet në fazë të hershme, kur është më i lehtë për t'u shëruar. Këto mutacione ndonjëherë lidhen edhe me lloje tjera kanceri. Rekomandohet që gratë me këto mutacione të mendojnë për kontrolle të hershme dhe masa parandaluese edhe për lloje tjera kanceri.

Më shpesh ndodh që mutacionet ose variacionet brenda gjeneve luajnë rol në zhvillimin e kancerit. Secili prej këtyre mutacioneve mund të ketë efekt të vogël në shfaqjen e kancerit tek individi. Megjithatë, kur shikohet e gjithë popullata, efekti i tyre i përgjithshëm mund të jetë i madh, sepse mutacione të tilla janë të zakonshme dhe njerëzit shpesh kanë disa prej tyre njëkohësisht. Gjenet e përfshira në këto procese mund të ndikojnë në nivelin e hormoneve, metabolizmin ose faktorë tjerë që rrisin rrezikun e kancerit të gjirit. Këto gjene mund të jenë gjithashtu kyçe në rrezikun e shtuar për shfaqjen e kancerit të gjirit që vërehet brenda disa familjeve.

Mjekësia e personalizuar për kancerin e gjirit

Mjekësia e personalizuar përdor profilin gjenetik të individit për të orientuar vendimet lidhur me parandalimin, diagnostikimin dhe trajtimin e sëmundjes.

Mjekësia e personalizuar për kancerin e gjirit

Mjekësia e personalizuar përdor profilin gjenetik të individit për të orientuar vendimet lidhur me parandalimin, diagnostikimin dhe trajtimin e sëmundjes.

Ndryshimet e fituara të gjeneve

Shumica e mutacioneve gjenetike të lidhura me kancerin e gjirit janë të fituara. Këto ndryshime në qelizat e gjirit shfaqen gjatë jetës së personit, dhe nuk janë të trashëguara apo të pranishme që nga lindja. Këto mutacione ADN-je të fituara zhvillohen me kalimin e kohës dhe gjenden vetëm në qelizat kancerogjene të gjirit.

Mutacione të tilla të fituara të onkogjeneve ose gjeneve supresorë të tumorit mund të jenë pasojë e faktorëve të ndryshëm, si ekspozimi ndaj rrezatimit ose kimikateve që shkaktojnë kancer. Megjithatë, disa ndryshime në gjene mund të jenë edhe krejtësisht të rastësishme, dhe thjesht ndodhin në qeliza pa ndikime të jashtme. Deri tani, shkaqet e shumicës së këtyre mutacioneve të fituara që mund të çojnë në kancer të gjirit ende nuk njihen. Zakonisht, te kanceri i gjirit shfaqen disa mutacione të tilla të fituara.

Më shumë tema të ngjashme: Blog

Burimi: American Cancer Society