Endokrini sistem i rak dojke — pregled
21. maj 2025.
Endokrini sistem je mreža žlijezda i organa koji stvaraju i raspoređuju hormone po tijelu — svojevrsne hemijske glasnike. Ovaj sistem učestvuje u brojnim tjelesnim funkcijama: regulaciji metabolizma, rastu i razvoju, seksualnoj funkciji i reprodukciji. Hormoni koje proizvodi mogu takođe uticati na razvoj i tok raka dojke. Ovdje ćemo pojasniti tu vezu i način na koji endokrina terapija može poboljšati ishode kod dijela pacijentica.
Šta je endokrini sistem?
Endokrini sistem je niz žlijezda i organa u tijelu koji proizvode i regulišu skladištenje i otpuštanje više od 50 hormona. Ovi hormoni učestvuju u kontroli mnogih tjelesnih funkcija, uključujući metabolizam, raspoloženje, ciklus spavanja i budnosti te reprodukciju. Pored pankreasa, štitne žlijezde i nadbubrežnih žlijezda, u endokrini sistem spadaju i testisi kod muškaraca i jajnici kod žena.
Reproduktivni hormoni i njihova uloga
Za razvoj raka dojke posebno su značajni estrogen i progesteron. Iako su prisutni u većim količinama kod žena, oba su prisutna i kod muškaraca. Ovi hormoni su ključni u pubertetu, utiču na plodnost, održavaju zdravlje kostiju i kože te regulišu raspoloženje. Nažalost, u nekim slučajevima hormonalna neravnoteža ili produženo izlaganje ovim hormonima može povećati rizik od razvoja hormon-receptor pozitivnog raka dojke.
Hormoni i ćelije raka dojke
Rak dojke je jedan od najčešće dijagnostikovanih malignih tumora kod žena — otprilike 1 od 8 žena tokom života dobije ovu dijagnozu. Iako značajno rjeđe, i muškarci mogu razviti rak dojke. Rakovi dojke se klasifikuju prema mjestu nastanka, obrascima rasta i po tome da li na njih utiču hormoni.
Rakovi na koje utiču estrogen i/ili progesteron zovu se hormon-receptor pozitivni (HR+). Ovi tumori imaju estrogenske receptore (ER-pozitivan) i/ili progesteronske receptore (PR-pozitivan) na površini ćelija, pa prisustvo hormona u tijelu podstiče rast tumora. Testiranje u vrijeme biopsije i/ili operacije provjerava prisustvo ovih receptora i utvrđuje HR-status.
Endokrina terapija i rak dojke
Kod HR-pozitivnih tumora, endokrina (hormonska) terapija je najčešće dio liječenja. Lijekovi djeluju tako što blokiraju hormonske receptore na ćelijama raka ili smanjuju proizvodnju samih hormona, čime se spriječava rast, povrat ili širenje bolesti.
Postoji nekoliko klasa endokrinih terapija, a izbor zavisi od više faktora, u prvom redu od menopauzalnog statusa. Kod premenopauzalnih žena cilj je blokada estrogena preko selektivnih modulatora estrogenskih receptora (npr. tamoksifen) ili supresija ovarijalne funkcije. Kod postmenopauzalnih žena često se koriste inhibitori aromataze.
Uloga genomskog testiranja
Kod HR+/HER2− ranog raka dojke, genomski testovi kao što je MammaPrint® pomažu u odluci da li je uz endokrinu terapiju potrebna i hemoterapija, i koliko dugo endokrinu terapiju treba primjenjivati. BluePrint® dodatno klasifikuje molekularni podtip tumora (Luminalni, HER2-tip, Bazalni), što dodatno preciznije usmjerava terapiju.
Razgovarajte sa svojim onkologom o tome da li endokrina terapija i genomsko testiranje imaju ulogu u vašem planu liječenja.
