Faktorët e rrezikut për kancerin e gjirit
30. tetor 2025.
Çka dinë shkencëtarët në të vërtetë për shkakun e kancerit të gjirit?
Kanceri lind kur ndodh dëmtim i ADN-së së qelizës, por ende nuk dihet pse ose si ndodh ky dëmtim. Dëmtimi mund të shkaktohet nga faktorë gjenetikë, mjedisorë dhe të stilit të jetës, ose, në shumicën e rasteve, nga kombinimi i këtyre faktorëve. Shumica e pacientëve kurrë nuk do të zbulojnë shkakun e saktë të kancerit të tyre. Megjithatë, ekzistojnë faktorë të caktuar rreziku të vërtetuar që lidhen me kancerin e gjirit.
Faktorët gjenetikë të rrezikut janë trashëgues dhe transmetohen nga prindërit te fëmija përmes gjeneve. Këta faktorë nuk mund të ndryshohen sepse janë të ngulitur në ADN-në tuaj që nga lindja. Faktorët mjedisorë dhe të stilit të jetës janë të ndryshueshëm dhe zakonisht janë nën kontrollin e individit. Këta faktorë mund të zvogëlohen përmes ndryshimeve në mjedisin tuaj ose përshtatjes së stilit të jetës.
Faktorët gjenetikë të rrezikut
Faktorët gjenetikë të rrezikut që nuk mund të ndryshohen përfshijnë:
Gjinia: Kanceri i gjirit shfaqet pothuajse 100 herë më shpesh te gratë sesa te burrat.
Mosha: Dy nga tri gra me kancer invaziv diagnostikohen pas moshës 55 vjeç.
Raca: Kanceri i gjirit diagnostikohet më shpesh te gratë e bardha sesa te gratë e racave të tjera.
Historia familjare dhe faktorët gjenetikë: Nëse nënës, motrës, babait ose fëmijës suaj i është diagnostikuar kancer gjiri ose vezoresh, keni rrezik më të lartë që edhe ju në të ardhmen të merrni kancer gjiri. Rreziku është më i lartë nëse anëtarit të familjes suaj i është diagnostikuar kanceri para moshës 50 vjeç.
Historia personale mjekësore: Nëse më parë ju është diagnostikuar kancer gjiri në një gji, rreziku është më i lartë që në të ardhmen të diagnostikohet edhe në gjirin tjetër. Gjithashtu, rreziku është më i lartë nëse më parë janë zbuluar qeliza jonormale të gjirit (si hiperplazia atipike, karcinoma lobulare in situ (LCIS) ose karcinoma duktale in situ (DCIS)). (lexoni më shumë: Karcinoma lobulare in situ (LCIS) dhe Karcinoma duktale in situ (DCIS)).
Historia menstruale dhe riprodhuese: Menstruacioni i hershëm (para moshës 12 vjeç), menopauza e vonshme (pas moshës 55 vjeç), lindja e fëmijës së parë në moshë të shtyrë ose mos-lindja fare, mund të rrisin rrezikun e kancerit të gjirit.
Ndryshime të caktuara gjenetike: Mutacionet në gjene të caktuara, si BRCA1 dhe BRCA2, mund të rrisin rrezikun e kancerit të gjirit. Kjo përcaktohet me testim gjenetik, të cilin mund ta konsideroni nëse keni histori familjare të kancerit të gjirit. Personat me këto mutacione gjenetike mund t'i transmetojnë ato te fëmijët e tyre. Lexoni më shumë: Gjenet BRCA dhe kanceri i gjirit.
Indi i dendur i gjirit: Indi i dendur i gjirit mund të rrisë rrezikun e kancerit të gjirit dhe të vështirësojë zbulimin e gungave. Disa shtete federale në SHBA kanë miratuar ligje që i detyrojnë mjekët t'i njoftojnë gratë nëse mamografia e tyre tregon se kanë gji të dendur, në mënyrë që të jenë të vetëdijshme për këtë rrezik. Pyetni patjetër mjekun tuaj nëse keni gji të dendur dhe cilat janë pasojat e kësaj. Lexoni më shumë: Çfarë do të thotë të kesh ind të dendur të gjirit?
Faktorët mjedisorë dhe të stilit të jetës
Faktorët mjedisorë dhe të stilit të jetës që mund të ndryshohen përfshijnë:
Mungesa e aktivitetit fizik: Stili i jetës sedentar me pak aktivitet fizik mund të rrisë rrezikun e kancerit të gjirit. Lëvizja ose ushtrimet të paktën 20 minuta në ditë mund të ndihmojnë në zvogëlimin e këtij faktori rreziku.
Ushqyerja jo e shëndetshme: Ushqyerja e pasur me yndyrna të ngopura dhe e varfër me fruta dhe perime mund të rrisë rrezikun e kancerit të gjirit. Konsumimi i 3,5 deri në 5 gota fruta dhe perime në ditë mund të ndihmojë në zvogëlimin e këtij rreziku.
Pesha e tepërt trupore ose obeziteti: Të qenit i mbipeshë ose obez mund të rrisë rrezikun e kancerit të gjirit. Ky rrezik rritet edhe më shumë nëse tashmë e keni kaluar menopauzën.
Konsumimi i alkoolit: Konsumimi i shpeshtë i alkoolit mund të rrisë rrezikun e kancerit të gjirit. Sa më shumë alkool konsumoni, aq më i lartë është rreziku.
Rrezatimi i kraharorit: Marrja e terapisë me rrezatim në zonën e kraharorit para moshës 30 vjeç mund të rrisë rrezikun e kancerit të gjirit. Edhe pse rrezatimi shpesh është terapi e paevitueshme për sëmundje të caktuara, ai megjithatë konsiderohet faktor mjedisor ose i stilit të jetës sepse nuk është tipar trashëgues me të cilin personi lind.
Terapia hormonale zëvendësuese e kombinuar (THZ): Marrja e terapisë hormonale zëvendësuese të kombinuar, e cila shpesh përshkruhet për menopauzën, mund të rrisë rrezikun e kancerit të gjirit dhe rrit mundësinë që kanceri të zbulohet në stad të përparuar. Bisedoni me mjekun tuaj për përparësitë dhe rreziqet e terapisë hormonale.
Ju ftojmë të lexoni edhe tekste të tjera në blogun tonë që trajtojnë tema të zbulimit të hershëm, parandalimit dhe mbështetjes për personat e prekur nga kanceri i gjirit.
